خلفای راشدين

خلفای راشدین 29 سال حکومت داشتند ومرکز قدرت آنها کوفه،مدینه، مکه ومرکزیت دمشق بود وفتح ايران با مقدماتی که ابوبکر انجام داد و پيگيری عمردرجنگ عليه ايران نهايتا" به سرانجام رسيد. ابوبکر,عمر,عثمان,علی خلفای راشدين ناميده ميشدند وسایرمراکزقدرت عبارت بودند ازبین النهرین- ایران- سوریه – مصرشمال آفریقا واسپانیا. يزدگرد سپاهي بزرگ را به سركردگي رستم فرخ زاد مامور مقابله با مسلمانان و جلوگيري ازحمله ايشان كردعمرنيزسعدبن ابي وقاص را با سپاهي كه عده آنان به سي وچندهزارميرسيد به جنگ باايرانيان گسيل داشت. درقادسيه واقع درپانزده فرسخي كوفه ‌جنگ شديدي بين اين دو سپاه روي داد. با آنكه ايرانيان مقاومت زيادي از خود نشان دادند، شكست سختي خوردند. با اين شكست بود كه راه تيسفون يا مدائن ‌پايتخت ساساني ، برروي مسلمانان بازشد.عربهاي مسلمان نخست درسال 13 ه.ق. ‌قسمت غرب مدائن را متصرف شدند وآنگاه، ازدجله گذشتند وبسمت شرقي مدائن كه كاخ معروف به ايوان كسري درآن قرار داشت رسيدند. دراين بين،اموال بيكراني ازغارت كاخهاي سلطنتي نيز بدست ايشان افتاد. سپس، مسلمانان درتعقيب يزد گرد وايرانيان روي به شرق نهادند ودرسال 16 ه.ق. به جلولاء رسيدند. دراين راستا سپاه ايران را طي جنگ سختي بسركردگي مهران راضي شكست دادند. پس ازفتح حلوان وجنوب و شمال عراق بسراسرآن مملكت مسلط شدند بعد ازآن نوبت به خوزستان ولرستان رسيد.عمردرابتدا نمي خواست ازحدود خوزستان ولرستان تجاوز كند، اما يكي ازمشاورانش او را به تسخيرسرتاسر ايران تشويق كرد. وي به عمر گفت مادام كه پادشاه ايران زنده است، ايرانيان دست ازمقاومت برنخواهند داشت. عمرنصيحت اورا پذيرفت وسرداراني را به فتح ايالات فارس وكرمان وسيستان ماموركردعمردرسال 17 ه.ق. سعدبنابي وقاص را ماموركرد تا براي اقامت قبايل عرب كه به ولايتهاي غربي و مركزي ايران حمله ميكردند قرار گاهي دائمي پيدا كند.سعد ابتدا شهرانباررا براي اينكاردرنظرگرفت،ولي هواي آنجا براي مردم عرب ناسازگار بود. او پس از بررسي و جستجو، شهر كوفه را براي اينكار برگزيد و زمينهاي آن را ميان قبايلي كه با ايرانيان مي جنگيدند تقسيم كرد . سپاهياني كه ازآن پس براي فتح غرب و شمال و مركزايران اعزام مي شدند، ازاين شهر وزيرنظر حاكم آن بودند.درزمان بني اميه سراسر ايران وعراق زيرنظر واليان كوفه بود كه ازمشهور ترين ايشان،ميتوان حجاج بن يوسف ثقفي نام برد. درجنوب عراق هم قرارگاهي براي قبايلي كه ايران را از جنوب مورد حمله قرارمي دادند درست شد، كه همان شهر بصره است. لازم به ذكراست كه سپاهيان اعزامي به خوزستان و بهبهان و فارس وكرمان وسيستان ،دراين شهر اقامت داشتند. درسال 19 يا 21 ه.ق . فتح نهاوند كه عربها آن را درتاريخ فتوحات مسلمانان در ايران فتح الفتوح ميخوانند صورت گرفت يزدگرد سپاه بزرگي از فرماندهان شهرها و ولايتهاي ايران به سركردگي فيروزان براي مقابله بامسلمانان فرستاد.عمرنعمان بن مقرن مزني رابراي مقابله با آنان تجهيزكرد.مسلمانان درنهاوند ايرانيان را شكست دادند اما سردار مسلمانان،‌ يعني نعمان بن مقرن،‌ دراين جنگ كشته شد. پس ازفتح نهاوند،‌ همدان نيز بدست مسلمانان افتاد. فتح همدان و قزوين وابهر و زنجان بدست قبايل مستقردركوفه انجام گرفت.امير كوفه كه درآن وقت مغيره بن شعبه بود سپاهي بفرماندهي براء بن عازب فرستاد كه درسال 22 ه.ق. ابهر و قزوين را فتح كردند. درزمان حكومت وليدبن عقبه بركوفه،مسلمانان با مردم گيلان ومغان و طالش جنگيدند،‌ ولي ظاهرا"‌موفقيتي بدست نياوردند و فقط زنجان را متصرف شدند.درسال 21 يا 23 ‌ه.ق. ‌مسلمانان در نتيجه جنگ سختي كه با سياوخش پسر مهران ، پسر بهرام چوبين ‌كردند شهر مهم ري را بتصرف خود درآوردند.بدنيال فتح ري،‌سمنان ودامغان وگرگان بدست مسلمانان افتاد.اسپهبد طربستان ناگزير به پيمان آشتي با مسلمانان شد. فتح آذربايجان ومغان واران نيز،دراواخر خلافت عمراتفاق افتاد. مسلمانان ازراه دربند يا ‌باب الابواب‌ به مملكت خزرها تاختند و تا ‌مركزخزرها پيش رفتند. اما نتوانستند درآنجا بمانند و درسالهاي بعد ازخزرها شكست خوردند و سرداران ايشان كشته شدند .يزدگرد پس از جنگ جلولاء به ري وازآنجابه اصفهان و كرمان وخراسان رفت. وي دراين سفرآتش مقدس را بهمراه خود داشت تا آنكه درمرو، آتشگاهي براي اين آتش مقدس بنا كرد.عمر،احنف بن قيس را مامورفتح خراسان كرد او ازراه طبس به هرات رفت و ازآنجا روي بشهرهاي ديگرخراسان نهاد. يزدگرد از پادشاه سغد و خاقان ترك و خاقان چين تقاضاي كمك كرد وبا كمك خاقان ترك و مردم فرغانه و سغد،وارد بلخ شد. احنف با سپاهيان بصره وكوفه به رويارويي سپاه ترك شتافت. تركان ازياري با ايرانيان سرباززدند و خود ايرانيان نيزاز كمك جدي به يزدگرد خوداري كردند.يزدگرد ناچارازجيحون گذشت و به فرغانه رفت . پس از آن، باز به خراسان بازگشت و عاقبت بعد ازسالها در سال 31 ه.ق. كشته شد . پس ازكشته شدن عمردرسال 23 ‌ه.ق.عثمان به خلافت رسيد او ‌ابوموسي اشعري راازحكومت بصره معزول كرد وعبدالله بن عامربن كريزرا كه جواني بيست و پنج ساله بود والي بصره كرد. عبدالله بن عامرشورش مردم فارس را خوابانيد واستخرواردشيرخوره ودارابگرد را دوباره بدست آورد.همچنين اميراني را برشهرهاي خراسان وكرمان ومكران وسيستان تعيين كردوخود براي سركوب قيام مردم خراسان حركت نمود . احنف بن قيس را هم مامور فتح ولايتهاي جوزجانان و طالقان و فارياب كرد احنف اين ولايتها را يكي پس ازديگري بتصرف درآورد .عبدالله بن عامر قيام مردم كرمان و سيستان را آرام كرد و عامل وي ، تا زابلستان و كابل پيش رفت .